Prawa obywatelskie osób niepełnoletnich

1. ograniczona zdolność do czynności prawnych-13 lat
a/ definicja
Małoletni, który ukończył 13 lat posiada ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Ważność dokonanej przez niego czynności prawnej zależy od jej potwierdzenia przez przedstawiciela ustawowego (art. 17 kc) Zgoda przedstawiciela ustawowego może być wyrażona: przed zawarciem umowy, jednocześnie z jej zawarciem albo dopiero po jej zawarciu. Zakres wymaganej zgody obejmuje czynności: rozporządzające (prowadzą one bezpośrednio do przeniesienia, obciążenia, ograniczenia lub zniesienia prawa) oraz zobowiązujące (tzn. takie, których skutkiem jest zobowiązanie się podmiotu dokonującego czynności do spełnienia określonego świadczenia). Uzyskanie przez małoletniego ograniczonej zdolności do czynności prawnych i w konsekwencji możliwości samodzielnego zaciągania zobowiązań i dokonywania rozporządzeń za zgodą przedstawiciela ustawowego, nie wyklucza jednak bezpośredniego dokonywania wymienionych czynności w imieniu dziecka przez tego przedstawiciela. (zob. J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2006, s. 375).
b/ czynności prawne, które małoletni powyżej 13 lat może dokonywać samodzielnie:
- przyjęcie darowizny nieobciążonej poleceniem (nie jest czynnością rozporządzającą ani zobowiązującą)
- dokonanie aktów przebaczenia o których mowa w art. 899, 930 i 1010 kc (nie jest czynnością rozporządzającą ani zobowiązującą) 
- złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością rozporządzającą ani zobowiązującą)
- dysponowanie własnym zarobkiem (art. 21 kc). W doktrynie i judykaturze istnieje jednak spór co do  zakresu pojęcia "zarobek": czy ujmować go szeroko- jako wszelkie formy wynagrodzenia, płatne w pieniądzu lub w naturze, czy też wąsko- jako wynagrodzenie o pracę w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy.
- dysponowanie przedmiotami oddanymi przez przedstawiciela ustawowego do swobodnego użytku (art. 22 kc).
- zawieranie umów, należących do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (art. 20 kc). Dokonywać tego typu czynności prawnych mogą również dzieci poniżej 13 roku życia
2. prawo do informacji medycznej i wyrażanie zgody na leczenie- 16 lat.
1/ prawo do informacji medycznej
Zgodnie z Ustawą o zawodach lekarza i lekarza dentysty lekarz ma obowiązek udzielać pacjentowi, który ukończył 16 lat przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Pacjentowi, który nie ukończył 16 lat, lekarz udziela informacji w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego i wysłuchuje jego zdania. Jeżeli pacjent nie ukończył 16 lat lub jest nieprzytomny bądź niezdolny do zrozumienia znaczenia informacji, lekarz udziela informacji przedstawicielowi ustawowemu, a w razie jego braku lub gdy porozumienie się z nim jest niemożliwe - opiekunowi faktycznemu pacjenta (art.31 ust.5-7)
2/ wyrażanie zgody na leczenie- ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty na wszystkie sprawy związane z leczeniem wymaga zgody małoletniego pacjenta, który ukończył 16 lat oraz jego przedstawiciela ustawowego.Wymóg podwójnej zgody obejmuje:

- przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych  (art.32 ust.2 i 5) Jeżeli małoletni, który ukończył 16 lat, sprzeciwia się czynnościom medycznym, poza zgodą jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna faktycznego wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego. (art.32 ust.6).

- przeprowadzenie przez lekarza zabiegu operacyjnego, albo zastosowanie metody leczenia lub diagnostyki stwarzającej podwyższone ryzyko dla pacjenta  (art.34 ust.4). Jeżeli przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego nie zgadza się na wykonanie przez lekarza wymienionych w tym przepisie czynności, a są one niezbędne dla usunięcia niebezpieczeństwa utraty przez pacjenta życia lub ciężkiego uszkodzenia ciała bądź ciężkiego rozstroju zdrowia, lekarz może  wykonać te czynności po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego. (art.34 ust.6).
- udział małoletniego w eksperymencie medycznym. Jeżeli małoletni nie ukończył 16 lat i jest w stanie z rozeznaniem wypowiedzieć opinię w sprawie swego uczestnictwa w eksperymencie, konieczna jest także jego pisemna zgoda (art.25 ust.2).

3/ regulacje odrębne 
Wymienione przepisy stanowią lex specialis w stosunku do ogólnej zasady współdecydowania o własnym leczeniu przez pacjenta, który ukończył 16 lat:
- zgodnie z przepisami art.12 ust.3 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów pobranie szpiku lub komórek krwiotwórczych krwi obwodowej od małoletniego może być dokonane za zgodą przedstawiciela ustawowego po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego. W przypadku zaś, gdy dawcą szpiku jest małoletni, który ukończył 13 lat, wymagana jest także jego zgoda
- art. 4a ustawy ust.4 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży przewiduje, iż do przerwania ciąży wymagana jest pisemna zgoda kobiety. W przypadku małoletniej wymagana jest pisemna zgoda jej przedstawiciela ustawowego. Jeśli małoletnia ukończyła 13 lat, oprócz zgody przedstawiciela ustawowego, wymagana jest również pisemna zgoda tej osoby. W przypadku zaś małoletniej poniżej 13 lat, oprócz zgody przedstawiciela ustawowego wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, a małoletnia ma prawo do wyrażenia własnej opinii
- art.306 kpc przewiduje, że pobranie krwi w celu jej badania może nastąpić tylko za zgodą osoby, której krew ma być pobrana, a jeżeli osoba ta nie ukończyła 13 lat, za zgodą jej przedstawiciela ustawowego  

3. Samodzielne zawarcie umowy o pracę- 16 lat (art.22 ust.3 kodeksu pracy)
1/ uprawnienia pracownika, który ukończył 16 lat a nie ukończył 18 lat (pracownik młodociany), związane z kreowaniem stosunku pracy:
- zgodnie z art.22 ust.3 kp osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych (w tym pracownik młodociany) może bez zgody przedstawiciela ustawowego nawiązać stosunek pracy oraz dokonywać czynności prawnych, które dotyczą tego stosunku. Jednakże gdy stosunek pracy sprzeciwia się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może stosunek pracy rozwiązać.
Na podstawie wymienionego przepisu, uprawnienia pracownika młodocianego obejmują: 
a/ samodzielne nawiązanie stosunku pracy (zawarcie umowy o pracę) oraz 
b/ dokonywanie czynności prawnych, dotyczących stosunku pracy, do których można zaliczyć
- wykonywanie wszystkich zadań pracownika mieszczących się w zakresie wykonywanej pracy
- samodzielne dochodzenie roszczeń przed sądami pracy: osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową w sprawach, wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie (art.65 ust.2 kpc)
2/ ograniczenia w zatrudnieniu pracownika młodocianego;
a/ związane z rodzajem wykonywanej pracy
- umowa o pracę z pracownikiem młodocianym zawierana jest przede wszystkim w celu przygotowania zawodowego
- młodociany, w celu innym niż przygotowanie zawodowe, może być zatrudniony jedynie przy wykonywaniu prac lekkich
b/ związane z czasem pracy
- tygodniowy wymiar czasu pracy młodocianego w okresie odbywania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. W dniu uczestniczenia w zajęciach szkolnych wymiar czasu pracy młodocianego nie może przekraczać 2 godzin (art.2002 ust.2)
- wymiar czasu pracy młodocianego w okresie ferii szkolnych nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu (art.2002 ust.3)
- czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie może przekraczać 6 godzin na dobę
- czas pracy młodocianego w wieku powyżej 16 lat nie może przekraczać 8 godzin na dobę
- jeżeli dobowy wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż 4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie 30 minut, wliczaną do czasu pracy
- młodocianego nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej
4. Członkostwo w stowarzyszeniach, bez zgody rodziców- 16 lat (art.3 prawa o stowarzyszeniach)
- prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje obywatelom polskim mającym pełną zdolność do czynności prawnych i nie pozbawionym praw publicznych
- małoletni w wieku od 16 do 18 lat, którzy mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, mogą należeć do stowarzyszeń i korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego, z tym że w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych.
- małoletni poniżej 16 lat mogą, za zgodą przedstawicieli ustawowych, należeć do stowarzyszeń według zasad określonych w ich statutach, bez prawa udziału w głosowaniu na walnych zebraniach członków oraz bez korzystania z czynnego i biernego prawa wyborczego do władz stowarzyszenia. Jeżeli jednak jednostka organizacyjna stowarzyszenia zrzesza wyłącznie małoletnich, mogą oni wybierać i być wybierani do władz tej jednostki.

5. Rachunki bankowe dla małoletnich 

Zawarcie umowy rachunku bankowego 
Rachunek bankowy może być otwarty i prowadzony dla osób małoletnich. Każda osoba małoletnia bez względu na wiek może posiadać rachunek bankowy, czyli być stroną umowy rachunku bankowego. W imieniu osób, które nie ukończyły 13 lat umowę rachunku bankowego mogą z bankiem zawrzeć tylko jej przedstawiciele ustawowi. Osoby pomiędzy 13 a 18 rokiem życia mogą zawrzeć umowę rachunku bankowego za zgodą przedstawicieli ustawowych. Również w tym wypadku przedstawiciele ustawowi mogą zawrzeć umowę bezpośrednio z bankiem w imieniu małoletniego. 
Dysponowanie pieniędzmi przez małoletniego posiadacza rachunku 
Osoby poniżej 13 lat nie mogą samodzielnie dysponować pieniędzmi zgromadzonymi na swoim rachunku bankowym, ani dokonywać innych czynności związanych z tym rachunkiem. Mogą to robić ich przedstawiciele ustawowi. Natomiast zgodnie z art. 58 prawa bankowego małoletni posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może po ukończeniu 13 lat swobodnie dysponować środkami pieniężnymi zgromadzonymi na tych rachunkach, o ile nie sprzeciwi się temu na piśmie jego przedstawiciel ustawowy. Czyli bank ma obowiązek wykonywać dyspozycje takiego małoletniego posiadacza rachunku do momentu zgłoszenia przez przedstawiciela ustawowego pisemnego sprzeciwu. Może to być sprzeciw generalny dotyczący wszelkich dyspozycji związanych z rachunkiem bankowym albo dotyczyć poszczególnych dyspozycji (ograniczenie kwotowe bądź rodzajowe). Może mieć charakter terminowy albo bezterminowy. Przedstawiciel ustawowy może w każdej chwili cofnąć sprzeciw albo zmienić jego zakres. Małoletni posiadacz rachunku bankowego, który ukończył 13 lat może na powyższych warunkach dysponować pieniędzmi zgromadzonymi na rachunku, pod warunkiem, że nie doprowadzi do powstania zadłużenia na rachunku tzn. tylko w granicach salda dodatniego. W tym celu bank może mu także wydać kartę płatniczą do rachunku. Nie może natomiast składać dyspozycji prowadzących do powstania salda ujemnego (debetu) na rachunku. Do wydania dyspozycji powodujących powstanie salda debetowego miałby prawo tylko wówczas, gdyby stanowiła tak wyraźnie umowa rachunku zawarta za zgodą jego przedstawicieli ustawowych.
Nierzadko osoby pomiędzy 13 a 18 rokiem życia uzyskują już jakieś zarobki np. w sezonie letnim czy w związku z praktykami zawodowymi albo otrzymują od rodziców małe kwoty pieniężne do swobodnego użytku tzw. kieszonkowe. Wówczas zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego – art. 21 k.c. – taki młody człowiek może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów postanowi inaczej. Ma on także pełną zdolność w zakresie dyspozycji (czynności prawnych), które dotyczą przedmiotów majątkowych (w tym pieniędzy) oddanych mu przez jego przedstawicieli ustawowych do swobodnego użytku (za wyjątkiem czynności prawnych, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego) – art. 22 k.c. Dlatego należy uznać, że małoletni powyżej 13 lat może samodzielnie bez zgody swoich przedstawicieli ustawowych wpłacać na swój rachunek bankowy swoje zarobki oraz kwoty oddane mu do swobodnego użytku. Do takich dyspozycji sprzeciw przedstawiciela ustawowego, o którym wspomniałem powyżej nie znajdzie zastosowania.
Małoletni powyżej 13 roku życia nie może natomiast dokonać dyspozycji na wypadek śmierci środkami pieniężnymi zdeponowanymi na rachunku. 
Rachunek bankowy małoletniego a zarząd jego majątkiem 
Możliwość dysponowania pieniędzmi na rachunku przez małoletniego obejmuje jedynie czynności wchodzące w zakres zwykłego zarządu jego majątkiem. Dysponowanie rachunkiem małoletniego z przekroczeniem granic zwykłego zarządu wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego. Należy bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 101 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do czynności przekraczających zwykły zarząd majątkiem dziecka konieczna jest zgoda sądu opiekuńczego, nie mogą ich bowiem samodzielnie dokonać rodzice ani tym bardziej nie wystarcza sama ich zgoda. Brak zezwolenia sądu opiekuńczego skutkuje nieważnością czynności. W praktyce powstaje problem precyzyjnego określenia czy dana dyspozycja związana z rachunkiem jest czynnością zwykłego zarządu czy przekraczającą zwykły zarząd. Żeby wybrnąć z tej sytuacji, banki z reguły w regulaminach lub umowach określają jakie konkretnie dyspozycje uważa się za mieszczą się w granicach zwykłego zarządu. Przykładowo mogą to być np.: dyspozycje dotyczące: otwarcia rachunku, zmiany waluty rachunku, transferów środków pieniężnych na inny rachunek małoletniego, dokonywania wpłat na rachunek, dokonywania wypłat z rachunku nie przekraczające wyznaczanej maksymalnej kwoty. Należy jednak zaznaczyć, iż bank nie może mieć absolutnej pewności, że określona dyspozycja dotycząca rachunku małoletniego posiadacze mieszcząca się w kategorii czynności zaliczonych do zwykłego zarządu nie zostanie w okolicznościach konkretnego przypadku uznana przez sąd opiekuńczy za wykraczającą poza zwykły zarząd. Istnieje zatem ryzyko po stronie banku, że sąd opiekuńczy oceni to inaczej niż bank. Wówczas taka dyspozycja (np. cesja praw z umowy rachunku bankowego, likwidacja wkładu pieniężnego) będzie uznana za dokonaną na rzecz osoby nieuprawnionej na skutek przekroczenia granic zwykłego zarządu. W konsekwencji obciążenie nią rachunku małoletniego może okazać się nieważne.

źródło: http://pieniadzeiprawo.pl/rachunek-bankowy-dla-osoby-maloletniej/
6. Kategorie prawa jazdy- uprawnienia, wymagany wiek (kategorie możliwe do uzyskania przed pełnoletnością)

kategoria	uprawnienia do kierowania	wiek
AM	- motorowerem (pojazd dwu- lub trójkołowy zaopatrzony w silnik spalinowy o pojemności skokowej nieprzekraczającej 50 cm3 lub w silnik elektryczny o mocy nie większej niż 4 kW, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 45 km/h;) - zespołem pojazdów złożonym z pojazdu o którym mowa w pierwszym punkcie i przyczepy o masie nieprzekraczającej masy własnej motocykla i 100 kg. - czterokołowcem lekkim, którego masa własna nie przekracza 350 kg i konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 45 km/h;	14 lat (przed ukończeniem 18 roku życia, konieczna pisemna zgoda rodziców)
A1	- motocyklem o pojemności skokowej silnika nieprzekraczającej 125 cm3, mocy nieprzekraczającej 11 kW i stosunku mocy do masy własnej nieprzekraczającym 0,1 kW/kg, - zespołem pojazdów złożonym z pojazdu o którym mowa w pierwszym punkcie i przyczepy o masie nieprzekraczającej masy własnej motocykla i 100 kg. - motocyklem trójkołowy o mocy nieprzekraczającej 15 kW, - pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM.	16 lat (przed ukończeniem 18 roku życia, konieczna pisemna zgoda rodziców)
B1	- czterokołowcem (pojazd samochodowy przeznaczony do przewozu osób lub ładunków, z wyłączeniem samochodu osobowego, ciężarowego i motocykla, którego masa własna nie przekracza: w przypadku przewozu rzeczy 550 kg, w przypadku przewozu osób 400 kg) - pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM.	16 lat (przed ukończeniem 18 roku życia, konieczna pisemna zgoda rodziców)
T	- ciągnikiem rolniczym lub pojazdem wolnobieżnym - zespołem pojazdów złożonym z ciągnika rolniczego z przyczepą (przyczepami) lub pojazdem wolnobieżnym z przyczepą (przyczepami), - pojazdami określonymi dla prawa jazdy kategorii AM;	16 lat
Uprawnienia wymagane do kierowania rowerem, wózkiem rowerowym, pojazdem zaprzęgowym
rower, wózek rowerowy	karta rowerowa lub prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T – w przypadku osób, które nie ukończyły 18 lat;	10 lat 17 lat- rower wieloosobowy, wózek rowerowy
pojazd zaprzęgowy	karta rowerowa lub prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T – w przypadku osób, które nie ukończyły 18 lat	15 lat

źródło: https://word.szczecin.pl/egzaminy/kategorie-prawa-jazdy

7. Inne prawa osób niepełnoletnich:
1/ wyrażanie zgody na zmianę nazwiska, a niekiedy także imienia- 13 lat (art.88-90 i art.122 ust.2 i 3 KRO oraz art.8 ust.2 ustawy z 17.10.2008 r. o zmianie imienia i nazwiska)
2/ wyrażanie zgody na własne przysposobienie- 13 lat (art.118 ust.1 KRO)
3/ złożenie oświadczenia koniecznego do uznania ojcostwa- 16 lat (art.77 ust.1 KRO). Można przyjąć, że w tym zakresie osoby te uzyskują pełną zdolność do czynności prawnych (w art.22 KC ustawodawca podkreślił to wprost. W tym też zakresie przysługuje im zdolność procesowa (art.65 ust.2 KPC. Mają też one zdolność do podejmowania czynności w postępowaniu nieprocesowym prowadzonym w sprawach rodzinnych i opiekuńczych dotyczących tych osób (art.573 KPC)

   

 

 

 

Łamanie i nieprzestrzeganie praw niepełnoletnich przez państwo.

Państwo nie tylko nie zapewnia niepełnoletnim szeregu praw, z których powinni móc korzystać, ale nie przestrzega nawet tych przyznanych. Sprawia to, że osoby poniżej 18 lat znajdują się właściwie poza prawem. Nie obejmują ich w praktyce określone w konstytucji naczelne zasady państwa demokratycznego takie jak: działanie organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (art.7), zakaz zmuszania obywatela do czynienia tego, co prawo mu nie nakazuje (art. 31 ust.2), obowiązek określenia w ustawie ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust.3). Często też państwo nie zapewnia nieletniemu wykonalności przyznanych mu praw (dysponowania własnym zarobkiem, wolności wyrażania swoich poglądów), działa bez podstawy prawnej (np. karze dorosłych za demoralizowanie nieletnich) jawnie łamie prawo ( odwożąc do domu nieletnich przebywających w porze nocnej poza domem) albo nawet oficjalnie legalizuje czyn sprzeczny z prawem (zamieszczanie w statutach szkół zakazu posiadanie przez uczniów telefonów komórkowych jest samowolnym użyciem cudzej rzeczy ruchomej, uzależnienie wstępu do dyskotek i klubów od osiągnięcia określonego wieku stanowi umyślną odmowę świadczenia do którego jest się zobowiązanym).

Najbardziej jaskrawym przykładem pogwałcenia praw obywatelskich osób niepełnoletnich jest zatrzymywanie ich przez policję w porze nocnej i odwożenie do domów. Takie działanie narusza właściwie wszystkie z wyżej wymienionych zasad demokratycznego państwa. Policja dokonując tego typu interwencji nie działa na podstawie i w granicach prawa. Jedno z zarządzeń KGP upoważnia jedynie do legitymowania nieletnich, będących w porze nocnej w miejscu w których mogą być ofiarami lub sprawcami przestępstwa.[1] Daje ono co prawda także możliwość odwożenie ich do domów, ale ogranicza ją do szczególnie uzasadnionych przypadków. Do takich wyjątkowych sytuacji należą np. głośne lub agresywne zachowywanie się pod wpływem alkoholu. Istnieją przykłady wskazujące, że interwencje policjantów daleko odbiegają od legalnych działań, które mogliby podjąć na podstawie cytowanego zarządzenia.[2] W praktyce więc policja zatrzymuje wszystkie osoby poniżej 18 lat, co łamie art. 31 ust.2 konstytucji, bo zmusza w ten sposób niepełnoletnich do pozostawania w nocy w domu, a takie działanie nie jest określone w prawie. Zarządzenie KGP upoważnia policję tylko do legitymowania, zatem żądanie przez nią od nieletnich wyjaśnień dlaczego są poza domem oraz sprawdzanie zgody i wiedzy rodziców nieletnich na ich nocne wyjście również mają postać szykany, gdyż są działaniami pozaprawnymi. Przebywanie osób poniżej 18 lat w nocy poza domem nie można również uznawać za przejaw ich demoralizacji. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich nie wymienia co prawda w sposób enumeratywny wszystkich zachowań, świadczących o demoralizacji nieletniego, jednak zarządzenie KGP, ograniczające zakres interwencji policji tylko do legitymowania daje wyraźnie młodzieży niepełnoletniej legalną możliwość wyjścia w nocy z domu. Odwożenie nieletnich do domu oraz wszelkie inne działania policji, wykraczające poza zakres zarządzenia KGP nie tylko łamią prawo obywatelskie osób niepełnoletnich. Ponieważ mają one charakter bezprawny stanowią również przestępstwo przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego. Art. 231 kk przewiduje za nie karę do 3 lat pozbawienia wolności. Oprócz postępowania policji, wykraczającego poza normy przewidziane w prawie, wątpliwości budzi także regulowanie przepisami aktu prawa wewnętrznego ( w tym przypadku zarządzenia) sytuacji prawnej jednostek nie podległych organowi wydającemu taki akt. Przepisy, mające wpływ na prawa i wolności obywatelskie (do których należą na pewno zasady odwożenia nieletnich w porze nocnej do domu) mogą być bowiem unormowane wyłącznie w akcie prawa powszechnie obowiązującego (konstytucji lub ustawie). 

Prawo w kwestii przebywania młodzieży niepełnoletniej na dyskotekach łamali także właściciele dyskotek i klubów. Uzależnienie wstępu do takich miejsc od osiągnięcia określonego wieku (zwykle 18 lub 21 lat) do 2019 roku, czyli do czasu likwidacji przepisu, stanowiło wykroczenie polegające na umyślnej, bez uzasadnionej przyczyny odmowie świadczenia do którego jest się zobowiązanym (art.138 kw). Zagrożone było ono karą grzywny. Również Trybunał Konstytucyjny w jednym ze swych orzeczeń \Sygn. K 16/17/ uznał za niedopuszczalne odmowę wstępu do publicznych obiektów rozrywkowych (jakim są dyskoteki) m.in z powodu wieku. Jednak ani wymiar sprawiedliwości ani policja nigdy nie egzekwowali tego prawa. Nie było dotąd bowiem żadnego przypadku ukarania ochroniarza lub właściciela dyskoteki za niewpuszczenie do niej osoby nieletniej.

Innym jawnie popełnianym złamaniem prawa jest umieszczanie w statutach szkół zakaz posiadania przez uczniów telefonów komórkowych. Zabranie  uczniowi bez jego zgody telefonu jest bowiem wykroczeniem, polegającym na samowolnym użyciu cudzej rzeczy ruchomej (127 kw). Należy pamiętać, że kodeks cywilny przyznaje osobie, która ukończyła 13 lat pełną zdolność do czynności prawnych w zakresie przedmiotów oddanych mu do swobodnego użytku. Zatem jest on względem nich wyłącznym dysponentem. Nauczyciel odbierając uczniowi wbrew jego woli telefon dokonuje więc czynu bezprawnego. Również ten sam charakter ma zabranie mu książki lub każdej innej rzeczy stanowiącej jego własność. Przyznanie uczniom powyżej 13 lat prawa własności w zakresie przedmiotów oddanych im do użytku nie oznacza jednak, że nauczyciel może przywłaszczyć telefon lub inny przedmiot należący do młodszych uczniów. W takim bowiem przypadku przedmiot ten jest własnością ich rodziców. Nauczyciel na zrobienie z niego jakiegokolwiek własnego użytku musi więc uzyskać od nich wyraźną zgodę.

Bardzo poważnymi naruszeniami praw nastolatków w dziedzinie seksualności są: karanie dorosłych za demoralizowanie nieletnich oraz uniemożliwienie osobom między 15 a 18 rokiem życia składania ofert seksualnych na erotycznych czatach i portalach internetowych. W obu sytuacjach państwo albo samo działa bez faktycznej podstawy prawnej (pierwszy przypadek) albo takie działanie innych podmiotów w pełni popiera (drugi przypadek). Celem takiego działania jest utrudnienie młodzieży niepełnoletniej podejmowania aktywności seksualnej. Osiągany jest on w sposób pośredni (przez karanie dorosłych) albo bezpośredni (przez zawyżone ograniczenia wiekowe na portalach).

Jeżeli chodzi o pociąganie dorosłych do odpowiedzialności karnej za demoralizowanie nieletnich, stanowiono jawne naruszenie prawa bowiem podstawa do tej odpowiedzialności nie została sformułowana ani w kodeksie karnym ani w innych ustawach. Formalnym uzasadnieniem jest przepis konstytucji mówiący, że każdy ma prawo żądać od organów państwa ochrony małoletniego m.in. przed demoralizacją. Problem w tym, że odpowiedzialność konstytucyjną mogą ponosić wyłącznie najważniejsi przedstawiciele władzy państwowej przed specjalnie ustanowionym do tego organem- Trybunałem Stanu. Nie mogą jej natomiast ponosić osoby prywatne przed sądami powszechnymi. Zobowiązanie do przeciwdziałania demoralizacji jest zatem jedynie postulatem skierowanym do organów władzy żeby stanowiły prawo, które temu celowi służy. Nie może być więc podstawą jakiejkolwiek odpowiedzialności (karnej lub cywilnej) osób prywatnych.

Z kolei zakaz ogłaszania się osób małoletnich powyżej 15 lat wprowadzony na wszystkich portalach internetowych przez ich wewnętrzne regulaminy nie ma żadnego uzasadnienia prawnego. Art. 200 kk. wyraźnie bowiem stanowi, że seks z osobą, która ukończyła 15 lat jest legalny. Również inne przepisy nie wprowadzają żadnego ograniczenia w możliwości utrzymywania stosunków seksualnych przez osoby mające więcej niż 15 lat. Na gruncie obowiązującego prawa nie można uznać składania przez nieletnich ofert seksualnych w internecie za przejaw ich demoralizacji. Młodzież, która ukończyła 15 lat ma bowiem prawo do podjęcia aktywności seksualnej, a przepisy o zwalczaniu demoralizacji stosuje się w tym zakresie wyłącznie do małoletnich poniżej 15 lat. Wynika to wprost z art. 200 kk. Trudno zatem racjonalnie wytłumaczyć dlaczego młodzież powyżej 15 lat może utrzymywać kontakty seksualne z osobami poznanymi w świecie rzeczywistym, a nie ma prawa szukać sobie partnerów seksualnych za pośrednictwem internetu, o ile nie ukończy lat 18. Regulaminy erotycznych portali internetowych zabraniające młodzieży między 15 a 18 rokiem życia ogłaszania się na nich łamią zatem art. 31 ust. 3 konstytucji obowiązek określenia w ustawie ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw. Analogiczny zarzut można sformułować także wobec właścicieli stron pornograficznych. Art. 202 kk zezwala na udostępnianie młodzieży między 15 a 18 rokiem życia treści pornograficznych. Mimo tego przy wejściu na strony internetowe je przedstawiające ukazuje się komunikat, że są one przeznaczone wyłącznie dla osób pełnoletnich. Osoby sprzedające nastolatkom powyżej 15 lat filmy i czasopisma pornograficzne są też bezprawnie pociągani do odpowiedzialności karnej za demoralizowanie nieletnich. Pisałem o tym szerzej w poprzednim paragrafie.

Nie respektowanie przez państwo praw osób niepełnoletnich polega nie tylko na łamaniu go wprost, ale także na nie zapewnieniu jego wykonalności. Drugi rodzaj zarzutu można postawić odnośnie art. 48 i art. 54 Konstytucji oraz art. 21 Kodeksu cywilnego.

Powoływany przeze mnie art. 48 Konstytucji nakazuje rodzicom uwzględniania w wychowaniu stopnia dojrzałości dziecka a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Tymczasem państwo nie stworzyło żadnej procedury lub instytucji, która by ten obowiązek od rodziców wyegzekwowała. W połączeniu z art. 95 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nakazującego dziecku posłuszeństwo względem rodziców aż do osiągnięcia przez nie pełnoletniości, nadaje to władzy rodzicielskiej charakter niemal absolutny.

Art. 54 Konstytucji zapewnia natomiast wszystkim wolność wyrażania swoich poglądów, jednak w rzeczywistości prawo to w stosunku do osób mających mniej niż 18 lat nie jest w pełni egzekwowane. Możliwość wypowiadania się przez widzów w programach publicystycznych np. "Szkło kontaktowe" jest najczęściej zarezerwowana tylko dla osób pełnoletnich. Ograniczenia wiekowe wprowadzają wewnętrzne regulaminy tych programów. Kwestionowane jest również prawo nieletnich do udziału w demonstracjach. Przykładem jest np. manifestacja za legalizacją marihuany, zorganizowana przed stowarzyszenie "Wolne konopie". Do jej udziału organizatorzy nie dopuścili osób poniżej 18 roku życia.

Państwo nie zapewnia także pełnego prawa dysponowania własnym zarobkiem przez osobę, mającą ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a więc także przez małoletniego powyżej 13 lat. Stosując wykładnię rozszerzającą, za zarobek można również uznać wszelkie świadczenia socjalne należne ze względu na osobę dziecka. Powinny być one więc wypłacane bezpośrednio jemu a nie jego rodzicom.

[1] Art.10 pkt.2 Zarządzenia nr 1619 Komendanta Głównego Policji z dnia 3 listopada 2010 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów w zakresie przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich oraz działań podejmowanych na rzecz małoletnich

[2]
http://wyborcza.pl/1,75248,10168874,Nastolatki_usnely_na_trawniku__Moga_byc_zdemoralizowane.html